विश्वमा अहिले पुस्ता अनुसारको अध्ययन र वर्गीकरण सामान्य कुरा बनेको छ। बेबी बुमर, जनरेशन-एक्स, मिलेनियल्स भन्ने सुनेझैँ पछिल्लो पुस्तालाई जेन-जी (Gen Z) भनेर चिनिन्छ। तर, जेन-जी किन महत्त्वपूर्ण छन् र उनीहरूको विशेषता के हो भन्नेबारे अझै प्रष्ट बुझ्नुपर्ने देखिन्छ।
कसलाई भनिन्छ जेन-जी ?
जेन-जी भन्नाले करिब सन् १९९७ देखि २०१२–२०१५ सम्म जन्मिएका पुस्तालाई जनाइन्छ। मिलेनियल पुस्ता (१९८१–१९९६) पछि आएको यो पुस्ता अहिले किशोरदेखि युवा उमेरमा छ। यही पुस्ता विश्वविद्यालय पढ्दैछ, रोजगारी खोज्दैछ, उद्यमी हुँदैछ र सामाजिक सञ्जालमा सबैभन्दा सक्रिय छ।
डिजिटलसँगै हुर्किएका
जेन-जीलाई प्रायः डिजिटल नेटिभ भनिन्छ।
- किनकि उनीहरू जन्मिँदा इन्टरनेट पहिले नै प्रयोगमा आइसकेको थियो।
- स्मार्टफोन, सामाजिक सञ्जाल र युट्युबसँगै हुर्केका उनीहरूले सूचना पाउने तरिकाबाटै जीवनशैली फरक बनाएका छन्।
- मिलेनियल पुस्ताले इन्टरनेटलाई नयाँ कुरा भनेर सिक्नुपर्ने थियो भने, जेन-जीका लागि इन्टरनेट भनेको जन्मजात साथीजस्तो हो।
विशेषता र सोच
१. छिटो परिणाम चाहने : छोटकरी भिडियो, सजिलो एप्स र तुरुन्त उत्तर—जेन-जीलाई यिनै मन पर्छ। लामो प्रतिक्षा र झन्झटिलो प्रक्रिया उनीहरूलाई अप्ठ्यारो लाग्छ।
२. विविधता र समानताको पक्षधर : लैंगिक समानता, सामाजिक न्याय, वातावरणीय संरक्षण—यी विषयमा उनीहरूको आवाज बुलन्द हुन्छ।
३. मल्टिटास्किङमा माहिर : पढाइसँगै पार्टटाइम काम, अनलाइन व्यवसाय वा कन्टेन्ट क्रियसन गर्ने प्रवृत्ति प्रष्ट देखिन्छ।
४. ब्रान्ड सचेत : नयाँ ग्याजेट, फेसन र ट्रेन्ड तुरुन्त अपनाउने, तर केवल नाम होइन, मूल्य र सामाजिक जिम्मेवारी समेत हेर्ने गर्छन्।
समाजमा प्रभाव
नेपालमा पनि जेन-जीलाई अब बेवास्ता गर्न सकिँदैन।
- सामाजिक सञ्जाल : टिकटक, फेसबुक वा इन्स्टाग्राममा उनीहरूको सक्रियता व्यापक छ।
- राजनीतिक सहभागिता : धेरैजना हालसालै भोट हाल्ने उमेर पुगेका छन्, जसले चुनावमा नयाँ शक्ति सिर्जना गर्न सक्छ।
- बजार र व्यवसाय : कम्पनीहरूले विज्ञापन रणनीति बनाउँदा जेन-जीलाई लक्षित गर्नैपर्छ, नत्र उनीहरूको ध्यान पाउन गाह्रो हुन्छ।
जेन-जीलाई बुझ्नु भनेको हाम्रो समाजको भविष्यलाई बुझ्नु हो। उनीहरूको सोच र जीवनशैलीसँगै बजार, राजनीति र संस्कृतिको स्वरूप पनि बदलिँदै छ।
